Tags

, , , , , , , ,

Of toeval wel of niet bestaat is voor menigeen een onderwerp van filosofische bespiegelingen. Laten we het niet uitsluiten, zoals uit de volgende ontdekking blijkt.

Tijdstip: september 2016. Locatie: de vlooienmarkt op het Waterlooplein te Amsterdam, ooit een weids en winderig veld waarvan het zicht op het eind niet te veel gestoord werd door kraampjes en waar de meest uiteenlopende afdankertjes dus prompt op het plaveisel lagen. Het was destijds net geen vuilnisbelt, maar juist een prettige bende die een kind kon leren dat de wereld vergeven is van de mooie, lelijke en nuttige maar ook nutteloos geworden zooi. Voor menig liefhebber van afval kon het waardeloze hier plotsklaps waardevol worden, maar een verrassing als de ontdekking van een onbekende Van Gogh of dergelijke kwam hier nooit voor.

waterlooplein-vlooienmarkt

Er heerste magie over deze plek midden in de vroegere Amsterdamse jodenbuurt, met als markantste dominerende gebouw de Mozes en Aäronkerk, maar later, sinds 1986, overvleugeld door de monsterlijke Stopera. Dat was het begin van de teloorgang. Nieuw textiel verdrong gaandeweg de handel in tweede-, derde-, tot (wie weet?) honderdstehands troep. Oude rommel verpatsen is nu overwegend vervangen door commercie in nieuwe rommel die niet ouder dan vijf tot nul jaar is. Zo heeft deze markt zijn oorspronkelijke charme verloren. Wat zou je dáár tegenwoordig nog voor buitengewoons kunnen vinden? Het antwoord is: bitter weinig.

Toch bleek een casual babbeltje in het bijna laatste boekenstalletje tot een verrassende vondst te kunnen leiden. Verzamelaars wisselen graag kletskoek uit, stilletjes in de hoop dat je elkaar aan begeerde maar schaarse snuisterijen kunt helpen. Daarnaast vertellen ze elkaar ook voor de lol waar de interesse naar uitgaat, gewoon omdat ze iets gemeenschappelijks in elkaars passie herkennen. Alle collectioneurs dragen het verzamelaarsvirus in zich, waarvan allerlei mutaties bestaan die verzamelingen zo bont geschakeerd maken. Zo vernam in september 2016 een verzamelaar van ex librissen over de biografie die in augustus 2014 over J.G. Schoup verscheen. Het was maar een opmerking in een praatje, een losse flodder in een uitwisseling van gedachten over het verzamelen van boeken. Was Schoup daarbij niet terloops ter sprake gekomen, dan was er ook verder niets mee gebeurd. Maar dat gebeurde wel en het gevolg kan men dus vast tot het rijke Koninkrijk van het Toeval rekenen.

De aangesproken meneer, een wildvreemde die op die dag naarstig naar iets op zoek was, bleek historicus te zijn. Naast boekwerken als zodanig, voor hem belangrijk bronmateriaal voor zijn wetenschappelijke projecten, ging zijn interesse evenzeer uit naar de ex librissen die erin geplakt zouden kunnen zijn. Bij hem ging een lampje branden toen de naam Schoup viel. Op dat inslaande moment was vreugde wederzijds. Enerzijds had deze geschiedkundige nooit geweten wie J.G. Schoup was, maar hij had wél diens ex libris in zijn collectie. Anderzijds had de auteur van de biografie nooit eerder geweten dat Jean Gustave Schoup er een ex libris op nahield met het motto “in globo scientia”, wat letterlijk vertaald “in de wereld schuilt wetenschap” betekent, maar misschien mag hiermee ook zoveel als “in de massa zit wijsheid” bedoeld zijn. De historicus liet achteraf weten dat het destijds heel gebruikelijk was zo’n eigen lijfspreuk te verzinnen en dat het meestal potjeslatijn is. Hij zou het vertalen met: “moge wetenschap de wereld regeren”.

Is het toeval dat i, g en s de eerste letters van “in globo scientia” zijn? Hoewel al is geconstateerd dat toeval bestaat, zal dit gegeven meer met opzet te maken hebben. Deze letterreeks komt namelijk overeen met de initialen van Jean Gustave Schoup, I(J).G.S. immers. We zien op de houtsnede een boer op klompen zijn land bewerken achter twee paarden die een ploeg trekken. Zo’n soort voorstelling was populair in die tijd en komt dan ook op oudere ex libris vaker voor. De ploeg is een metafoor voor volharding, noest voortploeteren op velerlei gebied, zij het in de kunst of in de wetenschap. Doorploegen is ook figuurlijk spraakgebruik voor grondig iets doornemen, met betrekking tot boeken bijvoorbeeld. De boer zelf staat voor de mens van veeleer eenvoudige komaf die door geestelijke arbeid vruchten van zijn kennisakker zal weten te oogsten. Het gaat erom met inspanning van alle krachten en met doorzettingsvermogen te werken aan de verwezenlijking van een ideaal en verheffing van het intellect door middel van het serieus of studieus doornemen van boeken.

ex-libris-j-g-schoup-j-j-wielaert

Eureka! Zo lijkt het toeval dus waarlijk een rol van betekenis te spelen, maar bovendien schijnt er, zodra men belangstelling voor iets ontwikkelt, een soort toenemende zwaartekracht te ontstaan die centripetaal steeds meer items van buitenaf naar een middelpunt trekt. Steeds meer puzzelstukjes fladderen daar dan heen, waarmee in dit geval het panorama over Schoups leven langzaam maar zeker scherper wordt.

Kunnen we dat effect een cyber-kinetisch handje helpen? De webloglezer die bij het zien van deze ex libris nu direct of later een lichtje opgaat, mag dat de sitebeheerder graag laten weten! Stap voor stap zou dit wat licht kunnen laten vallen op de privébibliotheek van Jean Gustave Schoup en bovendien: zo komt dan hopelijk van de ene toevalstreffer de andere, totdat het geen toeval meer mag heten, maar voorbestemming, finaliteit, of zelfs misschien zoiets als teleologie. Het moest dan zo gaan. Maar afgezien van elk toeval en terug naar de werkelijkheid: eigenlijk vindt men op geen enkele vlooienmarkt ooit iets over J.G. Schoup.

Reacties altijd welkom via jeangustaveschoup@gmail.com

Honderd jaar geleden zag Schoup het nieuwe jaar in het Interneringsdepot Harderwijk tegemoet. Opnieuw in beperkte bewegingsvrijheid dus, maar dat toch beter dan de vorige jaarwisseling, zittend in de gevangenis in Rotterdam. Het Belgenkamp in Harderwijk was al lang geen modderpoel meer, maar één groot houten dorp met tal van voorzieningen, zelfs een groot theater. Er waren ook barakken voor scholing, zij het voor het leren van een beroep als handwerker, zij het voor onderwijs in taal- en schrijfvaardigheid en met in de studiekring nog andere soorten van kennisoverdracht. In die sfeer kon Schoup zijn weten eens een rol laten spelen. Met succes! Als antimilitarist wou hij de wereld verbeteren en daarvoor is educatie een probaat middel.

Tegelijkertijd ging aan de oorlogsfronten in West- en Oost-Europa de massale slachting maar door. Zoveel bloedvergieten had de wereldgeschiedenis nog niet vertoond. Maar in Rusland zou de oorlog met de Centrale Machten, Duitsland en Oostenrijk-Hongarije in oktober 1917 eindelijk ten einde zijn om afgewisseld te worden door een burgeroorlog die de wereld radicaal zou veranderen. Er waren ongehoorde veranderingen op til! Een nieuw fenomeen: het communisme aan de macht! Een revolutie van het proletariaat tegen het kapitaal! Vanaf dat moment ontstond er reden genoeg voor meer dan een halve eeuw oorlog in de hele wereld. Feitelijk is oorlogvoering zelfs na de val van het IJzeren Gordijn in 1989 nooit opgehouden. Maar dat hebben we niet aan het toeval te danken. “It’s the economy, stupid!” Ten behoeve van ons Westerse welzijn worden voortdurend neo-imperialistische oorlogen gevoerd. En dat heeft gevolgen.

ontwaakt

We staan aan de wieg van een nieuw jaar. Daar is een woordje aan te wijden, vredelievend en antimilitaristisch als Schoup was. Steeds meer is de Westerse wereld gechoqueerd over terroristische aanslagen met bommen, mitrailleurs en vrachtauto’s. Daarbij komen tientallen onschuldige burgers om het leven. In de nieuwjaarsnacht van 2016-2017 verloren in Istanboel 39 onschuldige mensen hun leven in een nachtclub. Ze werden doodgeschoten door een of andere extremist van Islamitische Staat waarschijnlijk. Al zulke aanslagen zijn afschuwelijk, diep triest, aangrijpend en zeker op geen enkele manier te rechtvaardigen. De toestand in de wereld is toenemend zorgwekkend en verontrustend. Maar als we oprecht willen zijn, moeten we ook beseffen wie deze situatie veroorzaakten. Voorts mogen ook wel eens leren rouwen over de tienduizenden en nog eens tienduizenden onschuldige burgers die gedood werden bij moorddadige militaire ingrepen van de Westerse wereld in, bijvoorbeeld, Afghanistan, Pakistan en Irak.

Mag het een wonder heten dat sommige burgers uit gegeselde landen met de minimale middelen die hen ter beschikking staan wraak nemen? De extremisten die aanslagen plegen voelen zich machteloos tegenover het onbeschrijfelijke onrecht dat aangedaan is. Ze hebben, om maar wat te noemen, Amerikaanse drones de bruiloften van hun medemensen zien bombarderen. Er zijn mensen die zulke walgelijke terreur willen wreken, mensen die zich willen verzetten. Het gaat om mensen wier waarde en eer schandelijk aangetast werd door Amerikaanse soldaten die elkaar fotografeerden terwijl ze over gedode Afghanen urineerden. Is het werkelijk verwonderlijk dat sommigen woedend op wraak belust zijn nadat een schandaal als dat van de martelingen in de Abu Ghraibgevangenis wereldnieuws werd? Moeten die geslagen volken zomaar accepteren dat hun landen naar een vorige eeuw terug gebombardeerd werden of worden? Als gevolg van de Westerse sancties tegen Irak in de jaren 1991-2003 stierven naar schatting een half miljoen (!) kinderen door gebrek aan medicijnen, voedsel en schoon water. Moeten we verbaasd zijn dat die generatie inmiddels terug wil slaan? Moeten we zelf nog wel geloof blijven hechten aan even duistere als dubieuze machten die, om nog maar eens wat te noemen, oorlogen rechtvaardigen op grond van geprefabriceerde leugens zoals de massavernietigingswapens die Irak niet had?

Hoe kwalijk en barbaars de onverwachte terroristische aanslagen ook steeds weer zijn; de reactie op de ellende die de Westerse wereld zelf aanricht, is begrijpelijk. Laten we de ijdele hoop uitspreken dat de kringloop van geweld vanaf 2017 eindelijk eens ophoudt. Antimilitarisme is, om te beginnen, vast een betere oplossing. De jaarlijkse uitgaven aan wapentuig op onze planeet zijn een misdaad tegen de mensheid. Al die honderden miljarden kunnen veel en veel beter gebruikt worden. Het is de hoogste tijd dat de wereldbevolking de handen ineen slaat en samenwerkend gaat investeren in één groots opbouw- en reddingsplan. Het is de hoogste tijd dat Homo Sapiens echt wijs wordt en er definitief van afziet om welke reden dan ook van alles en nog wat domweg te vernietigen. De mens zou slim genoeg moeten zijn om zijn eigen evolutie te overleven.

Gelukkig nieuwjaar!

Zie voor actualiteiten ook: https://www.facebook.com/pages/JG-Schoup/658877517561138

Advertenties